YapmamGerek
Deyrulzafaran Manastırı
Manastır

Deyrulzafaran Manastırı

Manastır, Mardin merkezine yaklaşık 5 kilometre uzaklıktadır. Mardin’den kalkan günübirlik turlarla (kişi başı yaklaşık 1.500 TL) ya da özel aracınızla gidebilirsiniz; bu turlar Dara Antik Kenti’ne ve Mor Gabriel Manastırı’na da uğrar. Her gün 09.00–17.00 saatleri arasında ziyarete açıktır. Giriş ücreti kişi başı 200 TL’dir (Kasım 2026).

Deyrulzafaran hâlâ faal bir manastır olduğu için serbest dolaşım yoktur; ziyaretçiler gruplar hâlinde, yalnızca rehber eşliğinde gezdirilir. Gezi dört bölümden oluşur ve her bölümde anlatım yapılır. Fotoğraf ve video çekmek serbesttir, ancak tarihi eserlere zarar verdiği için flaş kullanmak yasaktır. Son durak olan Güneş Tapınağı’nın girişi alçak ve dardır; kapalı alanda zorlananlar bu bölüme inmeden çıkışa geçebilir.

Deyrulzafaran Manastırı, Mardin ovasına bakan yamaçta, Süryani Ortodoks dünyasının en önemli merkezlerinden biridir. Tam 640 yıl boyunca, 1293’ten 1933’e kadar Antakya Süryani Ortodoks Patrikliği’ne ev sahipliği yapmış, yani dünyadaki bütün Süryani Ortodoksların merkezi olmuştur. Patriklik 1933’te buradan taşınmış, bugün Suriye’nin başkenti Şam’dadır. Manastırın bir adı da, onu 8. yüzyılda yeniden canlandıran piskopostan gelen Mor Hananyo Manastırı’dır.

Süryani kilise ve manastırlarının adları hep “Mor” kelimesiyle başlar. Mor, Süryanicede saygı bildiren bir sıfattır; aziz, saygıdeğer ya da büyük anlamına gelir.


Mor Hananyo Kilisesi: 1.500 yıldır ibadet süren kilise

Gezi, manastırın bugün de aktif olarak kullanılan kilisesinden başlar. Kilise MS 5. yüzyılda inşa edilmiştir. Kilisede her gün sabah, öğle ve akşam olmak üzere üç kez ayin yapılır.

Altarın iki yanında karşılıklı duran kürsüler, patriklerin uzun ayinler sırasında oturup dinlenmesi için kullanılırdı. Biri ceviz ağacından yapılmıştır, karşısındaki ise Hindistan’dan getirilmiştir. İkisi de yaklaşık 500 yıllıktır; Hindistan’dan gelen kürsünün üzerindeki beyaz süslemeler fildişi ve sedef işlemedir.

Duvarda manastıra adını veren Mor Hananyo’nun yaklaşık 1.200 yıllık bir freski bulunur; freskte kullanılan boyalar Hindistan’dan getirilmiş kök boyalardır. Karşılıklı duran iki kürsü daha koro üyelerine aittir; koro ilahileri bu kürsülerin başında tek sesli ya da çok sesli olarak okur. Kilisedeki taş işlemeler 5. yüzyıldan kalmadır ve küçük çatlakların onarılması dışında hiç restore edilmemiştir.

Üst kattaki balkonlar, patriklik döneminde kiliseye sığmayan kalabalık için yapılmıştır; cemaat ayinleri buradan izlerdi. Bugün balkonlar kullanılmıyor.


Meryem Ana Kilisesi, matbaa ve tahtırevanlar

İkinci durak, yine 5. yüzyılda Meryem Ana’nın anısına inşa edilen kilisedir. Burada yılda yalnızca bir kez, 15 Ağustos’ta, Meryem Ana’nın göğe yükselişi anısına ayin yapılır. Altar bölümünü ayıran üç kapı ceviz ağacındandır ve yaklaşık 350 yıllıktır. Kapılardaki desenler hiçbir yapıştırıcı kullanılmadan, parçaların birbirine geçirilip sıkıştırılmasıyla oluşturulmuştur.

Kilise aynı zamanda vaftizhane olarak kullanılır. Kandilin altında yaklaşık 600 yıllık eski vaftiz kurnası durur; tarihi eser olduğu için hemen karşısına yeni bir kurna yapılmıştır ve vaftizler bugün onda yapılır.

Burada sergilenen baskı makinesi, bölgeye getirilen ilk matbaadır. Patrik IV. Petrus tarafından 1874’te İngiltere’den getirilmiştir. Makine o dönemde Süryanice, Türkçe, Arapça ve Osmanlı Türkçesi olmak üzere dört dilde baskı yapıyordu. Latin harfleriyle basılan ilk Türkçe gazete olan Mardin Gazetesi de bu makineyle basılmıştır; gazete, 1 Kasım 1928’deki Harf Devrimi’nin hemen ardından yeni alfabeyle yayımlanmaya başlamıştır. Sergilenen parça makinenin yalnızca ana baskı bölümüdür, diğer parçaları manastırın başka bir bölümünde saklanır.

Hemen yanında eski taşıtlar olan tahtırevanlar bulunur. Farsça bir kelime olan tahtırevan, “yürüyen taht” anlamına gelir. Patrik ya da din adamları bir yerden bir yere ziyarete gideceği zaman bu tahtırevanlarla taşınırdı; tahtırevan önde bir, arkada bir olmak üzere iki at ya da iki büyük hayvan tarafından taşınırdı. Sergilenenler yaklaşık 300 yıllıktır.


Patriklerin oturarak gömüldüğü oda

Üçüncü bölüm, manastırın en ilginç geleneklerinden birine ev sahipliği yapar. Bu oda 7. yüzyıla kadar kullanılmış, 7. yüzyılın başında savaşlarda manastır büyük zarar görünce boşaltılıp kapatılmıştır. 7. yüzyılın sonu ile 8. yüzyılın başında manastır yeniden canlanmış, oda 13. yüzyıla kadar farklı amaçlarla kullanılmıştır. 1293’te patriklik buraya taşındıktan sonra patrik ve metropolitlerin mezar odasına dönüştürülmüştür.

Odada lahit şeklinde yedi mezar nişi vardır: Üçü patriklere, kapıya yakın dördü metropolitlere aittir. Patrik, Süryani Ortodoks Kilisesi’nin en üst dini lideridir; metropolit ise bir bölgeden sorumlu din adamıdır. Türkiye’de bugün dört metropolitlik bulunur: İstanbul, Adıyaman, Mardin’de Deyrulzafaran ve Midyat’ta Mor Gabriel.

Bir patrik ya da metropolit vefat ettiğinde ayin kıyafetleri giydirilir ve yüzü doğuya bakacak şekilde taştan bir kürsüye oturtularak defnedilir. Yeni bir defin gerektiğinde en eski mezar açılır, taşlar sökülür, kürsüdeki kemikler kürsünün yanına bırakılır ve yeni defin aynı şekilde yapıldıktan sonra taşlar yeniden örülür. Bunun nedeni inançla ilgilidir: Hz. İsa’nın kıyametten önce doğudan geleceğine ve geldiğinde bütün ölülerin dirileceğine inanılır; patrik ve metropolitler de onu oturur vaziyette, hazır bir şekilde karşılayacaktır.

Buraya defnedilen son patrik, 1894’te vefat eden ve adı mezarında Süryanice yazan IV. Petrus’tur; matbaayı manastıra getiren de odur. Son metropolit 1969’da defnedilmiştir. Manastırda 1969’dan 2003’e kadar metropolit bulunmamış, bugünkü metropolit 2003’te patrik tarafından atanmıştır. Odanın girişindeki ceviz kapılar yaklaşık 500 yıllıktır ve onlar da yapıştırıcı kullanılmadan, geçme yöntemiyle işlenmiştir.


Güneş Tapınağı: 4.200 yıllık taş tavan

Gezinin son durağı, manastırın en eski bölümü olan Güneş Tapınağı’dır. Yapı MÖ 2200’lü yıllara, yani yaklaşık 4.200 yıl öncesine tarihlenir. Süryaniler Hristiyanlıktan önce burada güneşe tapıyordu. Sabahın ilk ışıkları pencereden içeri vurduğunda ibadet başlar, sunakta güneşe kurbanlar kesilir, adaklar adanırdı. 1. yüzyılda Süryaniler topluca Hristiyanlığa geçince tapınak kullanılmaz olmuş, 5. yüzyılda yeni ibadet yerleri bu yapının üzerine inşa edilmiştir.

Bugün üzerinde yürünen zemin özgün zemin değil, sonradan yapılmış bir dolgudur; asıl zemin yaklaşık 2 metre daha aşağıdadır. Tapınağı asıl özel kılan ise tavanıdır. Tavan, hiçbir harç ya da yapıştırıcı kullanılmadan 13 sıra taştan örülmüştür. Sağdaki altı sıra sağa, soldaki altı sıra sola doğru yaklaşık 70 derecelik açıyla yatar; ortadaki üçgen taşlar ise iki tarafı birbirine kilitler.

Yapım tekniği de en az sonucu kadar etkileyicidir: Önce yan duvarlar örülmüş, ardından iç kısım toprakla doldurulup iyice sıkıştırılmış, tavan taşları bu toprağın üzerine tek tek dizilmiştir. Tavan tamamen oturduktan sonra içerideki toprak boşaltılmıştır. Her biri yaklaşık 1,5 metre uzunluğundaki taşların ağırlığı, boyutuna göre bir ila iki ton arasında değişir. Gezi, taşların diziliş şeklinin en iyi görüldüğü koridorda sona erer.

Konum

Deyrulzafaran Manastırı Nerede?

Harita yükleniyor...
Yol Tarifi Al

Galeri

Deyrulzafaran Manastırı Fotoğrafları

Yakın çevre

Yakındaki Manastır