İstanbul'un tarihi surları üzerinde yer alan Mevlanakapı, Bizans döneminde şehrin önemli giriş noktalarından birisiydi. Kapının Bizans dönemindeki adı Rhesion Kapısı olarak biliniyordu.
1453 yılındaki İstanbul kuşatmasında Osmanlı ordusunun yoğun saldırılar düzenlediği bölgelerden biri de Mevlanakapı çevresiydi. Topkapı (Fetihkapı) ve Mevlanakapı arasındaki sur hattı günlerce top ateşine tutulmuş, surlarda oluşan hasarlar nedeniyle bölge savunmanın en kritik noktalarından biri hâline gelmiştir. Bu nedenle Mevlanakapı, İstanbul'un fethiyle ilgili anlatılarda sıkça adı geçen sur kapılarından biridir. Bundan dolayı Fetih 1453 Müzesi bu kapıya yakın noktada yapılmıştır.
Fetihten sonra kapı, yakınlarında bulunan Yenikapı Mevlevîhanesi nedeniyle Mevlanakapı adıyla anılmaya başlamıştır. Osmanlı döneminde şehir içi ulaşımında kullanılan önemli geçiş noktalarından biri olan kapı, günümüzde de tarihi surların arasında ziyaretçilerini karşılamaya devam etmektedir. Mevlanakapı çevresinde bulunan tarihi surlar, fetih döneminin izlerini görmek isteyenler için İstanbul'un en dikkat çekici bölgelerinden biridir.
Bu kapı yakınındaki surlarda İstanbul Karasurları'na ait müze oluşturulmuştur. Millet Bahçesi içerisinde yer alan komplekste sur ve burçları ziyaret edebilirsiniz. Ayrıca kapının sur içinde kalan kısmında Osmanlı döneminde karakol olarak kullanılan, günümüzde müze statüsüne çevrilmiş ufak binayı da görebilir, Osmanlı dönemindeki karakol binalarının ne kadar küçük ama işlevsel olduğunu öğrenebilirsiniz.
Panorama 1453 Tarih Müzesi, inşaatı hâlâ devam etmekte olan İstanbul Kent Müzesi, Merkezefendi Tekkesi, Yenikapı Mevlevihanesi, Balıklı Rum Kilisesi, eski Kozlu Mezarlığı, eski Başbakan Erbakan'ın mezarı ve İstanbul Karasurları Millet Bahçesi bu kapıya yakın konumda yer alırlar.
